Μύθος, πραγματικότητα και οι κινήσεις που θα διαμορφώσουν την επόμενη δεκαετία

Από: Ευμορφία Τζαγκαράκη, Founder Muses Travel | Curated Villas Management

Η συζήτηση για τον τουρισμό στην Κρήτη συχνά ξεκινά από λάθος σημείο. Μιλάμε για “υπερτουρισμό”, αγωνιούμε για “κορεσμό”, συγκρίνουμε αφίξεις και βλέπουμε αύξηση κλινών σαν απειλή. Όμως η πραγματική εικόνα είναι πιο σύνθετη και, κυρίως, πιο αισιόδοξη, αρκεί να τη δούμε με καθαρά δεδομένα.

1. Υπερτουρισμός: Ορισμός, Παρερμηνείες και Πραγματικά Μεγέθη

Ο όρος “υπερτουρισμός” έχει αποκτήσει βαρύτητα στον δημόσιο διάλογο, συχνά χωρίς ακρίβεια. Στη διεθνή βιβλιογραφία, αφορά προορισμούς όπου η ζήτηση ξεπερνά ξεκάθαρα τη φέρουσα ικανότητα ενός χώρου, επηρεάζοντας μόνιμους κατοίκους, υποδομές και περιβάλλον.

Και τα στοιχεία το δείχνουν καθαρά:

• Η Ελλάδα υποδέχθηκε 32 εκατομμύρια ταξιδιώτες το 2023.
• Η Κρήτη, το ίδιο έτος, κατέγραψε περίπου 5 εκατομμύρια διεθνείς αφίξεις στα δύο βασικά αεροδρόμια.
• Για το 2025, η συνολική εκτίμηση φτάνει περίπου τα 6,6 εκατομμύρια επισκέπτες.

Η σύγκριση γίνεται απολύτως ξεκάθαρη όταν μπαίνουν οι πραγματικές κλίμακες στο τραπέζι:

Το συμπέρασμα είναι ψύχραιμο: Η Κρήτη απέχει πολύ από τη δομική πίεση ενός πραγματικού υπερτουρισμού. Η πίεση προέρχεται από τις υποδομές, όχι από τον αριθμό των τουριστών. Και αυτή είναι η ουσία.

2. Το Πραγματικό Ζητούμενο: Υποδομές για έναν Ώριμο Προορισμό

Οι αφίξεις αυξήθηκαν. Το προϊόν εξελίχθηκε. Αλλά οι υποδομές δεν ακολούθησαν. Αυτό απλώς φανερώνει όλα όσα έπρεπε να έχουν γίνει εδώ και χρόνια:

• Ο ΒΟΑΚ παραμένει έργο που δεν συμβαδίζει με τον ρυθμό ανάπτυξης.
• Το νέο αεροδρόμιο Καστελίου θα αυξήσει θεαματικά τις αφίξεις, αλλά χωρίς αναβάθμιση στο οδικό δίκτυο η πίεση θα μεταφερθεί στις μετακινήσεις.
• Ύδρευση, ενέργεια, διαχείριση λυμάτων και απορριμμάτων χρειάζονται σύγχρονο σχεδιασμό με ρυθμό ανάλογο με την ωριμότητα του προϊόντος.

Η Κρήτη δεν χρειάζεται λιγότερους τουρίστες. Χρειάζεται υποδομές ευρωπαϊκού επιπέδου για τον τουρισμό που ήδη έχει.

3. Ένα Ενιαίο Προϊόν: Ξενοδοχεία και Βραχυχρόνια Συνθέτουν

Η Κρήτη δεν χρειάζεται μια τεχνητή αντιπαράθεση μεταξύ ξενοδοχείων και βραχυχρόνιας μίσθωσης. Το τουριστικό προϊόν του νησιού είναι ενιαίο. Η αγορά λειτουργεί συμπληρωματικά, όχι ανταγωνιστικά.

• Ο επισκέπτης των ξενοδοχείων αναζητά οργανωμένη υπηρεσία.
• Ο επισκέπτης της βίλας αναζητά εμπειρία, επαφή με τον τόπο, οινοποιεία, ταβέρνες, τη δυνατότητα να ζήσει σαν προσωρινός κάτοικος.

Η βραχυχρόνια μίσθωση διαχέει τον τουρισμό προς την ενδοχώρα, στα χωριά, στους μικρούς παραγωγούς. Και λειτουργεί όχι μόνο συμπληρωματικά, αλλά και ως μοχλός τοπικής ανάπτυξης μέσα από το γνωστό spill-over effect.

Τι σημαίνει spill-over effect στην πράξη;

Όταν αναπτύσσεται η βραχυχρόνια σε μια περιοχή:

• αναβαθμίζονται ταβέρνες, καφέ, μικρά καταστήματα
• δημιουργούνται νέες μικρές επιχειρήσεις (tours, hiking guides, τοπικά deli, υπηρεσίες καθαρισμού & συντήρησης)
• ενισχύεται ο πρωτογενής τομέας (αγορές από παραγωγούς)
• αυξάνεται η τοπική απασχόληση
• αναβαθμίζεται συνολικά ο οικισμός

Υπάρχουν ορατά παραδείγματα: Μελιδόνι, Σελλιά, Λευκόγεια κ.α.
Χωριά που πριν δέκα χρόνια είχαν περιορισμένη δραστηριότητα, σήμερα φιλοξενούν μικρές ποιοτικές επιχειρήσεις ακριβώς επειδή η βραχυχρόνια “άνοιξε” την περιοχή.

Η επόμενη δεκαετία δεν θα κριθεί από το ποιος κερδίζει, αλλά από το πόσο καλά συνεργάζεται το σύνολο του προορισμού για την κοινή εικόνα του προϊόντος.

4. Θεματικός Τουρισμός: Η Μεγαλύτερη Αναξιοποίητη Ευκαιρία

Η Κρήτη δεν θα επιμηκύνει τη σεζόν επειδή “το επιδιώκουμε”. Θα το πετύχει μόνο αν προσφέρει εξειδικευμένες, θεματικές εμπειρίες, αξιοποιώντας τρεις βασικούς πυλώνες:

• Αθλητικός Τουρισμός: Διοργανώσεις όπως το SOCCA World Cup στο Ρέθυμνο απέδειξαν ότι ένα διεθνές event φέρνει επισκέπτες εκτός περιόδων αιχμής, γεμίζει καταλύματα – κυρίως ξενοδοχεία – και, εξαιρετικά σημαντικό, δημιουργεί διεθνή προβολή.
• Γαστρονομικός Τουρισμός: Είναι η μεγαλύτερη “κρυμμένη” δύναμη του νησιού. Οι ταξιδιώτες που επιλέγουν την διαμονή σε μια βίλα αναζητούν εμπειρία: οινοποιεία, τυροκομεία, ελαιοτριβεία την περίοδο της συγκομιδής. Είναι το είδος του τουρισμού που ταιριάζει απόλυτα στις αγροτικές βίλες και την ενδοχώρα.
• Πολιτιστικές Διοργανώσεις: Το Καρναβάλι Ρεθύμνου γεμίζει τα διαμερίσματα τον Φεβρουάριο και Μάρτιο. Χρειάζεται επέκταση με περισσότερα τοπικά πολιτιστικά γεγονότα στην ενδοχώρα.

Η επιμήκυνση της σεζόν είναι φυσικό αποτέλεσμα του περιεχομένου και των θεματικών εμπειριών, όχι απλώς σύνθημα.

5. Το Μέλλον: Περισσότερος Τουρισμός Και Καλύτερα Σχεδιασμένος

Η διεθνής ζήτηση θα συνεχίσει να αυξάνεται. Αυτό δεν αλλάζει. Αυτό που αλλάζει, και που θα καθορίσει το αύριο της Κρήτης, είναι:

• πώς θα αναβαθμιστούν οι υποδομές,
• πώς θα διαχυθεί ο τουρισμός σε όλο το νησί,
• πώς θα προσφέρουμε εμπειρίες 12 μηνών,
• και πώς θα προστατεύσουμε την αυθεντική, καθημερινή, ανθρώπινη φιλοξενία της Κρήτης.

Η θέση μας: Ως γραφείο που βρίσκεται καθημερινά μέσα στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς, βλέπουμε ξεκάθαρα ότι: η Κρήτη δεν ζει υπερτουρισμό. Ζει ένα μεταβατικό στάδιο ωρίμανσης και χρειάζεται τις υποδομές που της αξίζουν.

Το μέλλον του τουρισμού στο νησί δεν θα κριθεί από τον αριθμό των επισκεπτών. Θα κριθεί από τις επιλογές που θα κάνουμε ως τόπος. Και αυτό είναι το πιο σημαντικό σημείο της συζήτησης. Οι επιλογές μας τα επόμενα χρόνια που θα διαμορφώσουν το προϊόν του 2035.